PROJECTS

HYBRID SAX, een samenwerking met Andrew Claes

Pour Que les Fruits – Karel Goeyvaerts

Goeyvaerts Strijktrio: een levendige dialoog tussen traditie en innovatie

Al bijna 30 jaar draagt het Goeyvaerts Strijktrio de naam van Karel Goeyvaerts, een van de meest visionaire Belgische componisten van de 20e eeuw. Goeyvaerts was een pionier in de Europese nieuwe muziek na de Tweede Wereldoorlog, een kunstenaar die zich nooit liet beperken door dogma’s of stijlen. Zijn werk kenmerkt zich door een onrustige, maar homogeen artistiek parcours, waarin hij constant de grenzen van klank, tijd en compositie verkende.

Van rationalisering naar vrijheid

In de jaren ’50 experimenteerde Goeyvaerts met seriële compositie en elektronische klankgeneratie, waarbij hij parameters als toonhoogte, duur en dynamiek in meetbare reeksen goot. Deze benadering leidde tot een bijna binaire manier van componeren, waarbij muziek werd gerationaliseerd tot een systeem van controle. Maar waar anderen een nieuwe weg zagen, ervoer Goeyvaerts dit als een beperkend keurslijf. Na een periode van artistieke reflectie maakte hij een radicale ommezwaai: hij omarmde tonaliteit, eenvoud en speelsheid, zonder echter de band met elektronica en tape te verbreken.

Modulaire muziek en collectieve creatie

Goeyvaerts’ werk uit de jaren ’70, zoals Pour Tcheng en Pour que les fruits mûrissent cet été, toont zijn fascinatie voor modulaire structuren en vrije interpretatie. Deze composities, met hun repetitieve patronen en ruimte voor improvisatie, weerspiegelden de maatschappelijke veranderingen van die tijd: anti-establishment, collectiviteit en een afwijzing van de traditionele, hiërarchische dirigent. Muziek werd een samenwerkingsproces, waarin uitvoerders zelf keuzes mochten maken.

Een herwerkt meesterwerk

Het Goeyvaerts Strijktrio brengt vandaag een herwerking van Pour que les fruits mûrissent cet été, een werk dat sinds 1976 nauwelijks nog werd uitgevoerd. De oorspronkelijke partituur was complex en weinig uitnodigend, met zeven muzikanten die continu ingewikkelde keuzes moesten maken. Het trio heeft de partituur herwerkt tot een overzichtelijk, schematisch model, geïnspireerd door de repetitieve partituren van Amerikaanse minimalisten.

Een opvallende toevoeging is de modular synth, die vier van de zeven stemmen genereert. Deze keuze brengt de hypercontrole uit Goeyvaerts’ vroege elektronische periode terug, maar met een dynamische, onvoorspelbare klank die door Vincent Werbrouck wordt vormgegeven. Daarnaast wordt de iconische drone uit het origineel nieuw leven ingeblazen, dankzij een speciaal gebouwd Goeyvaerts Orgel—een samenwerking met de klas sounddesign van de Academie Beeld in Sint-Niklaas.

Een synthese van verleden en heden

Met deze herwerking wil het Goeyvaerts Strijktrio een synthese maken van Goeyvaerts’ muzikale erfenis: de strenge organisatie van zijn vroege werk, de vrijheid en speelsheid van zijn latere periode, en de modulaire benadering die beide verbindt. Het resultaat is een heterogene klankwereld, waarin akoestische en elektronische elementen samensmelten tot een levendige, meeslepende ervaring.

Een eerbetoon aan een componist die nooit ophield met zoeken—en een uitnodiging om zijn muziek opnieuw te ontdekken.

©Pieter Stas

BLUES, REDS and OTHER SONGS

compositie: Robin Verheyen; Goeyvaerts Strijktrio en Marc Copland

Wie schrijft vandaag nog een minnelied voor een uitverkoren vrouw van weleer? Met klanken die diepblauw fluiten en herinneren aan de blues – de genesis van de jazz? Met tenor- en sopraansax plukt Robin Verheyen kleuren uit de Madonna van Jean Fouquet en strooit ze in een nieuwe compositie uit over de drie muzikanten van het Goeyvaerts Strijktrio en de 88 toetsen van Marc Coplands piano.

Het topstuk Madonna in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen dateert van rond 1452 en is de rechterhelft van een tweeluik. Op het ander deel in Berlijn werd de opdrachtgever van dit kunstwerk en diens patroonheilige weergegeven. Samen vormen ze de zogenaamde Melun-diptiek. In Antwerpen zie je een ‘Maria Lactans’: het intieme thema van een moeder die haar kind de borst geeft. Omdat het onderwerp steeds geactualiseerd werd naar de mode, smaak of inzichten van de eigen tijd blijft het nieuwe betekenis schenken.

In de versie van meester Fouquet verschijnen serafijntjes en cherubijntjes. Ook vervangen troon en kroon het ouderwets gotisch gouden aureool. Maar de Madonna blijft verheven met alle goeds: De tous biens plaine. Zo klinkt alleszins het begeerde chanson van Hayne van Gizhegem uit Fouquets tijd (dat Robin Verheyen ook verwerkte in zijn compositie). Beiden weken ze hun kunst uit de devotie los en behoedzaam stellen ze de autonome esthetische ervaring voorop. Maria wordt hemels én profaan – simultaan. Haar ivoren huid blijft onbevlekt, maar – zo wil de gossip van toentertijd: ‘Is dat niet Agnes Sorel?’ De maîtresse van de Franse koning? Staat de mooiste vrouw van de beau-monde model voor de Moeder Gods?

Robin Verheyen inspireert zich in Blues, Reds and Other Songs op de kenmerkende harmonie van de ontluikende renaissance met citaten (zoals de hymne Ave Maris Stella), canontechnieken en faux-bourdon. Voorspelden de toenmalige muzikale ornamenten en de fugatische imitaties al de eigenheid van de jazz?

Een compositie is opgebouwd uit verschillende lagen. In een schilderij is dat de harmonie tussen horizontaal, verticaal en de suggestie van diepte met een voor-, midden- en achterplan. Maria met kind, de troon en (vooral de blauwe) engelen in de diepte laten zich vertalen tot de meerstemmigheid van de muziek. In recentere muziek luisteren we misschien te vaak aan de oppervlakte: de hoogste stem (de melodie). Polyfonie daarentegen is een oefening in een voortdurende wisselwerking tussen alle stemmen die op een virtuoze manier dribbelen tussen voor- en achtergrond. Verheyens compositie maakt op een organische manier de connectie tussen al die stemmen en gelaagdheden.

Tempo en ritmiek is de flow waarmee het oog de compositie verkent. Waarschijnlijk blijft de ontblote boezem iets langer op menig netvlies kleven. Laten we die perfecte geometrie niet met hedendaagse normen aanschouwen opdat deze edelvrouw niet van plastische chirurgie verdacht wordt. De geïdealiseerde vorm past binnen een platonisch perspectief en is zelfs een dwingende morele aansporing tot relaties ontdaan van zinnelijkheid of begeerte. De geheimzinnige aantrekkingskracht van het schilderij en deze nieuw gecreëerde muziek ligt precies in de zoektocht naar wat perfectie en esthetiek in een gegeven tijd betekenen.

Stef Van Bellingen

DUET with ECCE

Hoe vertaal je de intensiteit, complexiteit en fysicaliteit van een muziekwerk in dans? Kan je de beweging van een compositie lezen in een lichaam? In haar nieuwe creatie Duet for two string trios, zoekt Claire Croizé samen met het Goeyvaerts Strijktrio naar antwoorden op deze vragen via twee strijktrio’s van de hedendaagse componist Charles Wuorinen. Het eerste werk werd gecomponeerd in 1968 en het tweede in 2017, speciaal voor het Goeyvaerts Strijktrio. Die halve eeuw tussentijd laat zich voelen in sterke contrasten: waar het eerste trio barst van expressiviteit en energie, beweegt het tweede met een nauwelijks ingehouden lyriek.

Dansers Emmi Väisänen en Jason Respilieux gooien hun lichamen in de strijd tegen dit auditief geweld. Muziek en dans draaien om elkaar heen in een spel dat even dynamisch en veranderlijk is als de strijktrio’s zelf: nooit een één-op-één vertaling, altijd een dialoog. Geïnspireerd door de vroeg 20e-eeuwse muzikale invloeden van Wuorinen en de verzen van Pavese en Rilke, vertelt Duet for two string trios een verhaal dat even intens en ontregelend is als de tijd waarin we leven.

Artist in Residence @KMSKA

Ervaar de transformatie van het KMSKA door de ogen en oren van het Goeyvaerts Strijktrio

Tijdens de indrukwekkende verbouwing van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) legde het Goeyvaerts Strijktrio een uniek tijdsdocument vast. Met 360°-opnames en muziek creëerden ze een meeslepende ervaring die de wezenlijke veranderingen in drie verschillende museumzalen belicht.

Jij bent de regisseur. Dankzij de 360°-beelden, opgenomen met een Ricoh Theta V, bepaal jij zelf waar je kijkt en luistert. Met een mobiel toestel beweeg je intuïtief mee met de muziek, terwijl je op een computer de oriëntatiepijlen gebruikt om je blik te richten. Tip: kies in de instellingen voor de hoogste resolutie voor de beste ervaring!

Het trio koos voor een fragment uit Strijktrio op.20 (1926) van Anton Webern, steeds gespeeld op dezelfde plek in de zaal. Zo hoor en zie je hoe de akoestiek en sfeer van de ruimtes evolueren tijdens de verbouwing.

• Viool: Kristien Roels (tot augustus 2019), Fedra Coppens (vanaf september 2019)
• Altviool: Kris Matthynssens
• Cello: Pieter Stas